Sürrealist Kime Denir

Aksak Kurbağa dergisinin Ekim 99 sayısından:


1940 yılında Paris'teyiz. Sürrealist çete elemanları Louis Bunuel, Louis Aragon, Man Ray, Andre Breton, Federico Garcia, Max Ernst ve Salvador Dali kafede pineklemektedirler.

Gevezelik sırasında ellerine geçen dergiden, dönemin boktan ressamlarından birinin sergi duyurusunu okurlar. Sergi Paris'ten üç saat uzakta bir yerdedir.

Hemen oraya gidip sergiyi yerle bir etmeye karar verirler. Resimler parçalanacak, üstlerine köpek boku atılacaktır.

Muazzam heyecanlanırlar, operasyon planlanırken Bnuel cebinden para çıkarıp Dali'ye uzatır:

-Al bunu, git tren bileti al hemen.

Bunuel köpek boku toplamak için kova ararken, Dali de koşa koşa gider. Fakat gidiş o gidiştir. Saatlerce de görünmez. İatasyon kafeden pek uzak değildir aslında. Bunlar meraklanmaya başlarlar. Akşama doğru da Dali salına salına, hiçbir şey olmamış gibi kafeye gelir. Çete gürler:

-Nerdesin ulan!

Dali:

-Şey ben... Bunun nasıl yapılabileceğini bilmiyorum, insan nasıl tren bileti alabilir, bunu anlayamıyorum, bu çok anlamsız...

Şeklinde sürrealist edebiyat ayaklarına yatar. Andre Breton delirmiştir:

-Ulan pezevenk! Korktun değil mi? Bizi engellemek için yaptın bunu! Bütün paramızı alıp toz oldun! Sen sürrealist falan değil korkağın birisin! Defol burdan!

Salvador diz çöker ve Breton'dan af diler, bilir ki sürrealist kazanında Breton'un borusu ötmektedir. Fakat nafile, o günden sonra Dali defalarca sürrealist olduğunu iddia etse de gerçek tayfa onu kesinkes afaroz etmiştir.

Dali de, prim yapan bu sanat akımından kovulmanın, kendine piyasa yapacak bu balığı kaçırmanın ızdırabını bugünün deyimiyle söyleyecek olursak -Medyatik- olarak telafi eder.

Yıllaaar sonra Dali Türkiye'de bile pek tanınır. Mühim bir sanatçı falan sanılır. Oysa kendisi tüm dehasına ve yeteneklerine rağmen geceleri Adolf Hitler portreleri boyayan rüküş bir faşisttir.

Nasıl yani?

Bence Breton götün tekiymiş...
Sürreal ayağına götünü rahata yaymış, hadi kalkalım kafeden de gidip bok atalım demiş..
Git adam gibi şiir yaz, devrimci diye delirmiş...

Sürrealist şiir de böyle oluyormuş demek:


özgür birlik (Andre Breton)

orman ateşi saçlı karım
ısı şimşeği düşünceli
kaplan ağzında susamuru belli karım
en iri yıldızlar demeti ağızlı, kokart ağızlı karım
ak toprak üzerinde ak sıçan izi dişli karım
amber dilli perdahlanmış cam dilli
kesilmiş kurban dilli karım
gözlerini açıp kapayan bebek dilli
inanılmaz taş dilli karım
çocuk elyazısı elifi kirpikli karım
kırlangıç yuvası kenarı kaşlı
kış bahçesi tavanı şakaklı, arduvaz şakaklı karım
cam buğusu şakaklı
şampanya omuzlu karım
buz altında kalmış yunus başlı, çeşme omuzlu karım
kibrit bilekli
rastlantı parmaklı kupa beyi parmaklı karım
kesilmiş saman parmaklı
zerdeva koltuk altlı karım
saint-jean gecesi ve kurt bağrı koltuk altlı karım
deniz köpüğü ve bölme kollu karım
değirmen ve buğday karışımı kollu
füze bacaklı karım
umutsuzluk ve saat makinası devinimli karım
mürver ağacı iliği baldırlı
baş harf ayaklı karım
anahtar demeti ayaklı, su içen gemi işçisi ayaklı karım
incili arpa boyunlu karım
val d'or boğazı boyunlu
sel yatağının ta içinde sözleşmek boyunlu karım
gece göğüslü
deniz tepeciği göğüslü
yakut postası göğüslü karım
çiğ altında gül görüntüsü göğüslü
günlerin açılan yelpazesi karınlı karım
dev pençe karınlı
dikey uçan kuş sırtlı karım
civa sırtlı
işık sırtlı karım
yuvarlanmış dövülmüş taş ve ıslanmış tebeşir enseli
ve biraz önce içilen bir bardağın düşüşü enseli karım
tekne kalçalı
avize ok tüylü kalçalı karım
ak tavus kuşu tüyü sapı kalçalı
duyulmaz dengeli
kumtaşı ve amyant kıçlı karım
kuğu sırtı kıçlı
bahar kıçlı karım
glayöl kasıklı
altın damarı ve ornitoresk kasıklı karım
yıllanmış bonbon ve yosun kasıklı karım
ayna kasıklı
islak gözlü karım
menekşe zırh takımı ve mıknatıs iğne gözlü karım
uçsuz bucaksız çayır gözlü
hapisanede içilecek su gözlü
hep balta altında kalan odun gözlü
su düzeyi gözlü, hava toprak ve ateş düzeyi gözlü karım

bahar kıçlı karım...

Ya tabi bir de bu adamlar o zaman tek tabanca oldukları için çok öndeler..
Yoksa şimdi oıkuyunca "ne bu be?" diye bakıyoruz...

isteseniz öncelikle sürrealizmin tanımına bi bakalım;sürrealizm(gerçeküstücülük)1916 dan bu yana etkisini sürdüren bir modern sanat akımıdır.resim ve heykellerde betileri gerçek dünyadaki ilişkilerine göre ele almaz.Aksine bunlar asla varolmayacak düşsel bir ortam yaratacak bir kompozisyon içerisinde sunulurlar.bazen betiler tek tek ele alındıklarında tümüyle gerçekci bir teknikle yaratıldıkları görülür.budurumda yapıtı gerçeküstücü kılan şey ,sadece kompozisyonun olası bir dünyayı betimlemesi olacaktır.(sanat kavram ve terimleri sözlüğü/metin sözen,uğur tanyeli)....
buna

Keşke beyin fırtınasına açsaymışım bu konuyu. Bence Dali kim ne derse desin sürrealist bir ressam. Bir tayfaya dahil olması şart değil bunun için. Ama Dali'nin kendi fildişi kulesinde yaşadığı da bir gerçek. Bu anlamda sanatı da tartışılabilir. Breton'un şiirine gelince gayet hoş bir şiir ve belki kimine göre şairin görüşleri nedeniyle daha da değerli sayılabilir. Yine de bence sadece eserin sürrealist olup olmadığı tartışılabilir. Sanatçı ister Dali ister Breton olsun sıradan bir insan olmaktan öteye gidemez.

başka bir deyişle güncel bir örnekle açıklamam gerekirse yüzüklerin efendisi sürrealizm öncülüğünde yazılmış bir eserdir.ayrıca şayet Salvador Dali (ki lakabı deli dahi Dali dir) gibi bir sanat akımı öncüsü ve dünyanın tartışmasız en iyi ressamlarından birinden bahsedilecekse bunun hiç olmazsa daha iyi araştırılmış olmasını dilerdim.

günümüzde insanların soyut,kübist,fovist ya da sürreailst resme(içerik ya da tekniklerini anlamakta zorlandıkları için)beceriksizlik olarak baktığını düşünürsek,bu yanlış yargıların özünde ne yazık ki sanat eserlerine karşı ilgisizliğimizin yattığı bir görülecektir.

dali hayatı boyunca etrafındaki her nesneyi sanat eseri olarak düşünebilmiş, gerçekten dahi bir sanatçıdır.şayet galeriye resim eklemeyi başarabilirsem onun sanat eserlerinden bir kaçının röprodüksiyonunu sizlerle paylaşmak isterim.

http://www.ayyas.com/galeri/resim-5592-kategori.html

http://www.ayyas.com/galeri/resim-5591-kategori.html

http://www.ayyas.com/galeri/resim-5590-kategori.html

resimleri galeriye ekledim ama önizlemeleri buraya ekleyemedim...

bi de dali ni güzel bir sözü var ... "gerçeküstücülerle benim aramda bir fark var:Ben gerçeküstücüyüm"

Aslında sanatı değil de kişiliği, halka yakın olup olmaması konu edilmiş yazıda. Devamı da var yazının ama ben bir kısmını koymuştum. İstanbul'daki Dali sergisinde tablolara saldıran birinden bahsediliyor yazıda. Başlığı da "İlahi Adalet".

"Dali tablolarına saldıran bu 'zırtıl' kim olursa olsun, tayfa yaşayıp bunu görseydi kafede kıs kıs gülerdi eminim." diye bitiyor yazı. Politik bir yazı. Farklı bir tartışma.

Dali gerçekten faşist midir? Dali'nin faşist olması sanatına bakışı değiştirir mi? Değiştirmeli mi? Değiştirdi mi?

dali gerçekten çok iyi irdelenmesi gerken bir sanatçıdır...eserleri dünya sanat tarihine böylesine kazınmışken siyasi görüşlerinin de gündeme gelmesi elbette kaçınılmaz olacaktır.fakat dalinin sanata katkısının çok önemli olduğunu yadsımıyan,gerçeküstücülüğün önde gelen isimlerinden André Thirion nasıl yorumluyor.
-bunun tersini ileri sürenler ya yalan söylüyorlar ya da hiç birşey anlamamışlar.Dali'nin ellili yıllarda artık eskisi gibi iyi bir ressam olmadığını söleyenler de Ktolikliğe yönelmesinin yarattığı umut kırıklığına karşın,yanılıyorlar.herşeye karşın yapıtlarındaki büyük teknik ustalığı,çarpıcı ölçülerdeki yaratıcı yeteneğini,derin gülmece duygusunu,teatralliğini yadsıyamayız.gerçeküstücülük onun resimlerine çok şey borçludur.(Öncü Ressamlar/Giles Néret-DALİ)


sürrealizm devamlı olarak anti-hristiyan ve kiliseyi hedef alan çalışmalar ortaya koymuşlardır.Breton un "üç tanığın gözü önünde bebek isa yı cezalandıran bakire adlı eseri sergilendiği zaman büyük yankılar uyandırmıştır.

işte bu noktadan sonra dalinin muhafazakar bir tutum sergilemeye başladığı dönemler içerisinde doğal olarak sürrealistler tarafından dışlanmıştır.bunun dışında siyasi düşünceleri ne kadar sağcıdır bilemem ama resim sanatı içine yansıyan politik tutumu hiç bir zaman eserlerini gölgelememiştir.

http://www.ayyas.com/galeri/showimage.php?i=5593&c=17

bu arada yukarda eserin Breton a ait olduğunu belirtmişim..düzelteyim eser Max Ernst e ait

Bence Dali değilde şu beğenmedikleri ressamın sergisine gidip tablolara köpek boku sürmek isteyenler faşistmiş. Şiddeti sürrealist açıdan nasıl görüyolar acaba ?