Lars Von Trier

Nudist Yahudi bir ailenin çocuğu olarak gelişiminde 'duygular, inanç ve zevk' gibi özelliklere pek yer verilmeyen Trier, sonradan kendi yaptığı açıklamalara göre; genç yaşında, sinemayı, bir çok şeyi öğrenmek üzere dış dünyaya açılan bir kapı olarak gördü.1956 yılında Danimarka’da doğan Lars Von Trier’in kameralarla ilk tanışması 11 yaşında kendisine hediye edilen “Super 8” kamera ile olur. Kendi filmlerini çekmeye başlayan Trier, lise hayatının sonuna kadar bağımsız film kariyerine devam eder. Sinema kariyerine 80’li yıllarda başlayan Trier, Kopenhag Üniversitesi ve Danimarka Film Okulu’nda sinema eğitimi alır. Bu okulda öğrenimini sürdürürken Münih Film Festivali’nde en iyi film olarak seçilen Nocturne(1980) ve Image of Liberation (Befrielsesbilleder, 1982) adlı 2 kısa film çeker. “Soylu” anlamına gelen “von” lakabı da bu okulda öğrenimine devam ederken çevresi tarafından verilir.

1984 yılında ilk sinema filmi olan “Suç Unsuru”nu (The Element of Crime) çeken genç yönetmen, Alman dışavurumculuk akımı ile Amerikan film-noir türünün başarılı bir sentezi olan bu filmiyle büyük övgü toplar. O yıllarda oyunculuk ve senaryodan ziyade yapım ve kamera kullanımı üzerinde duran Trier, 1987 yapımı filmi “Salgın” (Epidemic) ile film-noir tarzına el atmıştır. Ayrıca bu iki film ve daha sonra çekeceği Europe filmi ile birlikte “Avrupa” üçlemesini oluşturur.

1991 yılında II. Dünya Savaşı sonrası Amanya’sında bir tren yolculuğunu farklı bir bakış açısıyla sunduğu “Europa”yı çeker. Film olaylara, çoğu II. Dünya Savaşı filmlerinden farklı olarak zafer kazanan Amerika ve zalim Almanya perspektifinden değil, savaş sonrası sömürülen ve yıkılan Almanya perspektifinden bakıyordu. Bu film Lars Von Trier’e Cannes Film Festivali’nde Jüri özel ödülü kazandırdı.

Sinemanın deli dâhisi: Lars von TrierLars Von Trier’in sinema yolculuğu bu filmden sonra farklı bir seyirde yol izlemeye başlamıştır. Tarzını değiştirerek oyunculuklar ve senaryoya ağırlık veren yönetmen ayrıca 1995 yılında Thomas Vinterberg, Kristian Levring, ve Søren Kragh-Jacobsen ile birlikte “Dogma 95” adını verdikleri avant-garde film yapımı akımını da başlatmıştır. “Dogma 95” akımı ile çekilen filmler arasında Ulaş İnan İnaç’ın Türev’i ve Levent Türkan’ın Autobahne’ı da bulunmaktadır.

1994 yılında televizyon için 4 bölümlük dizi film Riget(The Kingdom)’i çeker. Riget, kimilerine göre David Lynch’in “İkiz Tepeler”ine Avrupa’nın cevabıdır. Korku, melodram, gizem ve sürreal gerçeklik gibi unsurları oldukça başarıyla harmanlayan bu 4 bölümlük dizi filmin 1997 yılında 4 bölümlük ikincisi çekilir.

1996 yılı ise Lars Von Trier için oldukça tartışmalı bir dönemdir. Lars von Trier yeni bir üçlemeye başlamıştır: Altın Kalp üçlemesi. Din ve aile baskısı altında ezilen genç bir kadının, kendisini yatalak kocasına adamasını konu edinen, özellikle din ve sevgi kavramlarını acımasızca irdeleyen senaryosu ile oldukça eleştiri toplayan üçlemenin ilk filmi “Breaking the Waves” (Dalgaları Kırmak)’i 1996 yılında çeker. 1998 yılında ise çevreden gelecek tepkilere karşılık salak taklidi yaparak özgürce hareket eden gençlerin yaşamını konu alan Idiots (Salaklar) filmiyle üçlemeye devam eder. Lars von Trier filmdeki bazı sahneler sebebiyle yine muhafazakârların eleştiri oklarından nasibi almıştır.

Yönetmen 2000’li yıllara “Karanlıkta Dans” (Dancer in the Dark) ile girer. Bu film aynı zamanda “Altın Kalp” üçlemesinin de son filmidir. Başrolünde Björk’ün yer aldığı film, Selma adlı kör bir fabrika işçisinin fantastik iç dünyasını konu alıyordu. 2000’li yıllara giriş Lars von Trier için önemli değişikliklerin olduğu bir dönem olarak göze çarpmaktaydı. Artık filmlerinde ünlü oyuncular ve yapay efektleri kullanmakta ve bir bakıma kurucusu olduğu “Dogma 95”i kendi elleriyle sona erdirmekteydi. 2003 yılında ise Nicole Kidman’lı “Dogville”i çekerek yepyeni bir üçlemeye, “Amerika: Fırsatlar Ülkesi” üçlemesine başlar. Üçlemenin ikinci filmi 2005 yılında “Manderlay” ismi ile gösterime girmiştir. Üçlemenin son filmi “Washington” ise yapım aşamasında.

Seveni ve sevmeyeni oldukça net olan ender yönetmenlerden birisi Lars von Trier’in en büyük dileği ise her yıl sadece 3 dakikasını Avrupa’nın farklı bölgelerinde çektiği 33 yıl sürecek olan film projesi “Dimension”ı bitirebilmek. Bu proje 1991 yılında başladı, dolayısıyla ilk gösterimin 2024 yılında olması bekleniyor.