Jules Verne

BİR ÖMÜR BOYU JULES VERNE...
Milliyet Kültür-Sanat 06.08.2002
Zacharius Usta ve Olağanüstü Öyküler
Jules Verne
Çeviri: Elif Gökteke
İthaki Yayınları, 223 s.
İthaki Yayınları’nın bir yıldan uzun bir süredir devam eden Jules Verne serüvenine bu ay "Zacharius Usta ve Olağanüstü Öyküler" de katıldı. İthaki, Jules Verne’in bütün kitaplarını bir araya getiren bir "Jules Verne Kitaplığı" oluşturmayı planlıyor.
ESİN COŞKUN
Jules Verne, yaklaşık yüz elli yıldır çocuklar kadar macera tutkunu çoğu yetişkinin de vazgeçemediği bir yazar. 1828 yılında Fransa’da dünyaya gelen Jules Verne’nin serüven tutkusu onu daha küçük yaşlarda evinden kaçıp bir geminin güvertesinde maceraya atılmaya teşvik eder. Ancak bu ilk serüven denemesi başarısızlıkla sonuçlanır, gemiye kaçak binmeye çalışan Jules Verne yakalanıp ailesine teslim edilirken serüvenlerini ancak düşlerinde yaşatmak zorunda kalır. 1847 yılında hukuk öğrenimi görmesi için Paris’e gönderildiğinde nispeten daha özgür bir ortamda babasının izinden gidip hukukçu olmak yerine ilk oyunlarını yazıp sahnelemeye kalkışır. Bu durum babasının tepkisine neden olur ve harçlığı kesilir.
Ailesiyle ipleri koparan Verne, kendini Paris’in kütüphanelerine atar ve orada sınırsız düş gücünü coğrafya, jeoloji, mühendislik, astronomi, kimya, tarih bilgileriyle besleyerek birbirinden şaşırtıcı, ilginç, eğlenceli ve bir o kadar da öğretici serüvenlerinin başlangıcını oluşturur.
Jules Verne’nin düşgücünü coğrafya bilgisiyle desteklediği ilk kitabı "Balonla Beş Hafta". Doktor Fergusson "Victoria" adını verdiği balonuyla Afrika seyahatine başladığında Verne de kütüphanede geçirdiği vakitlerin meyvesini alır. Aslında amacı, kendisiyle 1894 yılında yapılan bir söyleşide de ifade ettiği gibi, "Afrika’nın romantik bir betimlemesini yapmakötır. Ardından birbirinden ünlü yapıtları gelir: "Seksen Günde Devri - Âlem", "Denizler Altında 20.000 Fersah", "Dünyadan Aya", "Dünyanın Merkezine Yolculuk", "Kaptan Grant’ın Çocukları", "Karpatlar Şatosu", "Michel Strogoff"...
Bizim gibi televizyon çağında yetişmiş çoğu kimsenin Jules Verne ile ilk tanışması televizyonla olmuştur. Daha okuma yazma öğrenmeden çizgi filmler sayesinde onun sevimli kahramanı Phileas Fogg ile birlikte bir iddia üzerine dünyanın çevresinde seyahate çıkarız. Ardından ilk hecelemelerimizle birlikte çocuk kitapları gelir. "Define Adası", "İki Yıl Okul Tatili" kadar "Kaptan Grant’in Çocukları"na da tutkunuzdur. Dalgın bilginimiz Paganel’in rehberliğinde onlarla birlikte Arjantin, Avustralya ve Yeni Zelanda’da Kaptan’ı aramaya koyuluruz. Otto ve Profesör Lidenbrock ile dünyanın merkezine seyahat etmeye kalkarız.
Çocuklukta onun engin bilgisini ve öngörülerini pek sorgulamasak da büyüdükçe "Dünyadan Aya", "Ayın Çevresinde Seyahat" gibi romanlarındaki bilgi ve öngörüleri bizi afallatır. Döneminin astronomi, mekanik, matematik, kimya dallarında gerçekleştirilen buluşlarından ve varsayımlarından faydalanarak Aya bir merminin içinde gönderdiği kahramanları, kendilerinden ancak yüzyıl sonra gerçekleştirilecek bir yolculuğun ipuçlarını verir.
Bilim(-sel) kurgu ve fantazi, mitoloji ve gerçek, Jules Verne’in romanlarında kolkola gider. "Aya Seyahat"iyle bilim - kurgunun ilk yazarlarından kabul edilen Verne, "Karpatlar Şatosu"nda mitolojiyi gizem, şiir ve teknolojiyle örer. "Wilhelm Storitz’in Sırrı"nda görünmezliğin formülünü bulan ünlü bir kimyacı olan Wilhelm, bunu evlilik teklifini kabul etmeyen kızı cezalandırmak için kullanır. Fantastik yanı ağır basan kitaplarında dahi bilimden vazgeçmeyen Verne’in "Zacharius Usta ve Olağanüstü Öyküler"inde de doğaüstü olaylar bir ders verme kaygısıyla ele alınır. Dünyanın en ünlü saatçisi olan Zacharius Usta, yaşamın gizini keşfettiğine inanarak kendini Tanrı’yla bir tutmaya kalkar. O insanları yarattıysa kendisi de zamanı yaratmıştır. Saatleri yaşadıkça o da yaşayacaktır. Ne var ki saatleri birden çalışmamaya başlar. Kibirden gözleri kör olan Zacharius, inancından dönerek şeytanla anlaşma yapar.
Hürriyet Kültür-Sanat 09.08.2002
Jules Verne'in İstanbul macerası
Yeryüzünde kaç kişi Jules Verne'in uçsuz bucaksız hayal gücünün ürünü olan yolculuklara çıkıp hayatının en heyecanlı maceralarını yaşadı kimbilir. Daha insanoğlunun Ay'a gitmeyi hayal bile etmediği dönemde demir dökme bir füzeyle bu beyaz gezegene gidip, Nautilius ile denizin kilometrelerce altına daldı, bütün dünyayı balonla gezdi. Peki ya Verne'in "İstanbul'a da geldiğini" hatta Trabzon'a kadar yolculuk ettiğini biliyor muydunuz?
Hiç çıkmadığı hatta yaşadığı dönemde çıkmasına olanak bile olmayan yolculukları hayal edip bunları kağıda döken Jules Verne'in, Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki İstanbul'u anlattığı İnatçı Keraban adlı romanının birinci cildi İthaki Yayınları tarafından okura sunuldu.
Verne, 1883 yılında kaleme aldığı bu kitabında, hiç görmediği Osmanlı İmparatorluğu'nun iki şehrini İstanbul ve Trabzon'u Hollandalı bir tüccar ile uşağının gözünden anlatıyor.
Nihan Özyıldırım'ın Türkçeye çevirdiği kitap Hollandalı tütün tüccarı Van Mitten ile uşağı Bruno'nun bir Ramazan günü İstanbul'a glemesiyle bayşlıyor. Herkes oruçlu olduğu için İstanbul terkedilmiş bir şehir görüntüsündedir. Van Mitten ile Bruno, İstanbul'da dolaşmaya başlarlar. Tophane Meydanı'nı, Altın Boynuz'u, Beyazıt'ı... Sonra Van Mitten İstanbullu tüccar Keraban Ağa ile buluşur. Ağa'nın Üsküdar'daki konağına akşam yemeğine gitmek üzere yola çıkarlar. Tam da o gün Boğaz'da karşıdan karşıya geçen tekneler için yeni vergi konulmuştur. Keraban Ağa 10 paralık bu vergiyi ödememeye kararlıdır. Bunun için de Üsküdar'a farklı ama biraz uzun bir yoldan gitmeye karar verir. Van Mitten ile uşağı Bruno'yu da yanına alarak ilginç bir Karadeniz yolculuğuna çıkar.
Verne'in İstanbul'dan Trabzon'a uzanan yolculuğu kitabın ikinci cildinde de devam edecek.
(Hürriyetim)