Mehmet Rauf

Romanın Eleştirisi:Eylül edebiyatımızın ilk psikolojik romanı olması bakımından önemlidir.Betimlemeler ve ruh tahlilleri başarılıdır ama yazar, romanın sonucuna varabilmek için olayları akışına bırakmamıştır,bu teknik bir kusurdur.Eserin sonunda Necib ile Suat ev halkı tarafından yalnız bırakılıyor gibidir,bu durum yazarın düşüncesinden kaynaklanır.Olaylar neden sonuç ilişkisi bakımından doğal sırası ile oluşur.Konu yasak bir aşk ve bu aşkı yaşayanların başından geçenlerdir.Bu aşk,Suat ile Necib arasında yaşanır,Süreyya'nın haberi olmaz,Hacer'de sadece şüphelendiği ile kalır.

Romanın adı ile zaman ve kişilerin yaşları da ilgilidir.Olaylar eylülde geçer,kişiler de geçiş dönemi yaşlarıyla verilmiştir.Suat ve Necib hayatlarının eylülünü yaşamaktadırlar.Kişilerin yaşadığı ikilem olaylarda da görülür.Kişilerin hayatlarında eylül gibi bir dönem yaşanmaktadır.

Olaylar batıya özenen kişilerin başından geçer ve bu kişiler orta hallidir.Mehmet Rauf Halit Ziya'yı örnek almış ama onun gibi aristokrat kısmı anlatmamıştır.Özellikle Suat ile Necib'in yaşadıkları uzun uzun anlatılmış,psikolojilerine geniş yer verilmiştir.Roman olay bakımından durgun ve basittir,çevre dar ve kişiler azdır.Bunlar da psikolojik roman olmasından kaynaklanır.

Dil ve üsluba bakarsak mensur şiirlerinde olduğu gibi Eylül'de de Servet-i Fünun yazarlarından ayrılmıştır.Sade bir anlatımı vardır.Eylül romanında kendi hayatından bazı bölümleri anlatmış,kahramanlar ile kendi duygu-düşüncelerini yansıtmıştır.