Eski Türk Toplumunun Cinsiyet Kültürü

"
'Eski Türk Toplumunun Cinsiyet Kültürü' adlı kitabıyla Türklerin İslamiyet'e geçmeden önceki sosyal yaşamlarını araştıran Doç.Dr. Mualla Kavuncu Türklerdeki Tanrı kavramını ve kadın erkek ilişkilerine bakışı anlattı.


-Sizi bu kitabı yazmaya iten neden ne oldu?

Genelde feminist çevrelerde İslam 'kadını kapatmıştır' diye yerilir. Bunu irdelemek istedim ve eski Türklerin de son derece ataerkil olduğu, İslam ile bu ataerkilleşmenin gelmediği, hatta İslam'ın daha eşitlikçi hükümler getirdiği kanaatine vardım. Benimki ilahiyatçı çalışması değil, sosyolojik bir çalışma ama Kuran'dan yola çıkarak, tek tek irdeleyerek, bazı ayetleri kendimce farklı olarak yorumladım. Ve İslam'a atfedilen ataerkilliğin, daha çok oraya gelen toplumun ataerkil yapısından kaynaklandığını, aslında dinin onu değiştirmek üzere geldiğini, ama bunun olmadığını, toplumun dini değiştirdiğini düşündüm. Kitapta çok örnek verdim.


-Ne gibi örnekler?

Yahudilik ve Hıristiyanlıkta Tanrı'nın erkekliğine ilişkin bir söylem vardır. Kuran onu kesinlikle reddediyor. Tanrı'ya cinsiyet atfetmek günah kabul ediliyor. Kuran'da Tanrı'nın erkekliğine ilişkin hiçbir ilgi, ima yer almamaktadır.


-Kuran ana soyunu mu önemsiyor?

Kuran'da ana soyu önemseniyor. Mesela Peygamber'in hiç erkek evladı yoktur ve onun soyu kız evlattan devam etmiştir. Bunu ben hep, erkek topluma karşı farklı bir mesaj olarak yorumladım. Örneğin Havva'nın Adem'in kaburga kemiğinden yaratıldığı, Adem'i baştan çıkardığı için regl ve hamilelikle cezalandırıldığı gibi şeyler Kuran'da yok. İkisi de birlikte yaratılıyor, şeytan ikisini birlikte kandırıyor, ikisi birlikte tövbe edip affediliyor.


-Eski Türk toplumunda kadının rolü daha mı etkindi?

Eski Türk toplumu denince, genellikle İslam öncesi Türkler akla gelir. Türk olarak bilinen ve Türklerin içinde yer aldığı ilk topluluk olan Hunlardan itibaren bu dönem, M.Ö. 300'lerden başlayarak, yaklaşık M.S. 10. yüzyıla kadar uzanan 13 asırlık bir dönemdir ki bunun bir de bilinmeyen tarih öncesi vardır. 10. yüzyıla ait gözlemlerin yer aldığı İbn Fazlan Seyahatnamesi'ne göre, eski Türklerde evlenme âdetleri, çeşitli bölge ve boylara göre değişir. Umumiyetle, öz ana, kızlar ve kız kardeşler hariç, her kadınla evlenilebilir. Buna rağmen Çiğiller ve Kutluklar, kız kardeşleriyle de evlenirlermiş.

ESKİ TÜRKLERDE ÇOKEŞLİLİK YAYGINDI


-Peki ya evlilik?

Oğuzlarda evlenirken kızın rızası alınırdı. Volga Bulgarları arasında evlenmek isteyen kişinin, istediği kızın başına bir örtü atması ve böylece kızın onun eşi olması âdeti yaygındı. (Bu İbn Fazlan Seyahatnamesi'nde yazar.) Oğuzlarda evlenecek kişi, birisinin kızını, kız kardeşini veya velayeti altında olan bir kadını, bir miktar Harezm kumaşı karşılığında ister, başlığı veliye verdikten sonra, kızını alıp çadırına götürürdü. Başlık, deve veya başka bir hayvan da olabilirdi. Kutluklarda çokeşlilik görülmez. Kutluklarda kocası ölen kadın tekrar evlenmez. Boşanma yoktur ve hükümdarların dahi çok kadınla evlenmesi yasaktır.


-Eski Türklerde çokeşlilik var mıydı?

Eski Türklerde çokeşlilik yani poligami mevcuttu. Hatta oldukça yaygındı. Bazı kaynaklarda çokeşliliğin sadece hanlara özgü olduğu, bazı kaynaklarda hiç olmadığı iddia edilir. Ancak bu doğru değildir. Çünkü kadın sayısı fazladır ve yakınlarının dullarla evlenmesi şartı vardır. Örneğin Tukyu aşiretinde hükümdar Tukyu'nun 10 hanımı vardır. Henüz Müslüman olmamış Hazar Türkleri hakanları, saraylarında daima 25 kadın bulundururlardı. Bunlar kimi rıza ile kimi zorla alınmış komşu hükümdarların kızlarıdır. Ayrıca odalık olarak 60 güzel cariye bulundurulurdu. Her kadının ayrı bir çadırı ve hadım muhafızı vardı. Hakan istediği zaman, muhafıza haber gönderir, muhafız cariyeyi hakana getirip, çadırın önünde beklerdi. Bunlar İbn Fazlan tarafından yazılmıştır.


-Yani harem, İslam öncesinde de vardı?

Evet, harem usulünün henüz Müslüman olmamış Türklerde de görülmesi, bu usulün İslami etkilerle ortaya çıktığı, Selçuklu ve Osmanlı saray ve konaklarına ait olduğu yolundaki genel kanaat karşısında çok dikkat çekicidir. Ziya Gökalp de tekeşlilik iddiasına rağmen, reislerin zengin olduktan sonra tek eşle yetinmeyip esirlerden ya da tebaaları olan oymaklardan güzel eşler edinmeye başladıklarını söyler. Yani hakan, ilhan ve prenslerin il dışından evlenmeyi âdet edindiklerini, bunlar Çin prensesi ise 'konçuy', değilse 'kuma' dendiğini belirtir.


-Peki ya eski Türkler ile şimdiki arasında zinaya bakış açısından fark var mı?

Kutluklarda ve Hiyong-nularda zina çok büyük bir suçtur. Kutluklarda zina eden erkek ve kadın yakılırken, Hiyong-nularda evli bir kadına tecavüz eden bir kişi ölüme mahkum edilir. Genç bir kızı iğfal edenden ise büyük fidye alınır ve o kızla evlendirilirdi. Tukyularda tecavüz eden kişi iğdiş edilir. Bütün kavimlerde düşmanlara aynı hareketi yapmak suç sayılmazdı.


-Zinanın yasak olmadığı Türk boyları yok muydu?

Ebu Dülef ve İbn Fazlan Seyahatnameleri'nde zinanın yasak olmadığı iki Türk topluluğunun Peçenekler ve Karluklar olduğu belirtilir. Karlukların, kadını kumarda alışveriş nesnesi olarak kullandığı rivayet edilir. Serbest ilişki hakimdir."


Akşam Gazetesi - M.Ö. 300'den bu yana ataerkil

Dave:

Değişik bir bakış, oysa bize İslam'ın kabulu ile beraber kadının ikinci planda kaldığı öğretilmişti tabii daha başka kaynakları da okumak lazım bu konuda kesin konuşabilmek için.Fakat şimdiden şöyle demek pek yanıltmaz bizi: Şu anki geriliğin kökleri Türk tarihinde bulunabilir(islam öncesi veya sonrası) .

İlginç aslında, İbn Fazlan 921 yılında çıktığı seyahatte kaleme almış seyahatnamesini. İslamiyet'in gelişi de bundan yaklaşık 350 yıl önce. İbn Fazlan'ın, ne kadar doğrudur bilemem ama, yazdıklarını abarttığı söyleniyor.

Ki hangi Türk devleti(Uygurlar hariç) İslamiyet'ten önce yerleşik yaşama geçmiştir de saraylarına harem kurmuştur? Yoksa saray denilen bir çadır ve bölümleri midir?

Şöyle bir şey de denebilir, "İslamiyet geldikten sonra hala müslüman olmayan Türkler vardı o dönemde.". Yalnız o Türkler müslüman olmasalar da İslamiyet'in etkisiyle yayılan Arap kültüründen etkilenmişlerdir.

Doç. Dr. hanımın kaynak aldığı dönem Selçuklu ve Abbasî dönemidir, yani Türklerin ve Arapların kanka oldukları dönem.

Ek olarak kitap, 1995 yılında yazılmış, şimdi ortaya çıkması da ilginç .

Kuranda diğer iki kitaba nazaran daha eşitlikçi yazılar bulunması ama buna rağmen bugün Hıristiyanların memleketlerinde kadınların İslam dünyasından daha gelişmiş olması... Heralde yazılanın tersini yapıyor insanlar.

Kuran'da kadından bahseden süreler tam bir facia. (özellikle Bakara ve Nisa) onun dışında al-i imran süresinin bir ayetinde kadın = yük yük altın ve gümüş , salma atlar , davarlar ve ekinlerdir. ama erkekler, kız çocuklar , yük yük altın ve gümüş , salma atlar, davarlar ve ekinler nefsin şiddetle arzuladığı şeyler olamaz.kitap erkeklere yollandı nede olsa
Ayrıca, Türklerin arap kültüründen etkilenip laylaylom bir şekilde "aa ne kadar benzer dinlerimiz, hadi biz müslüman olalım" dercesine bir tutumları olacagını sanmıyorum.Müslümanlaştırılmış olamazmıyız?