Son balık öldüğünde....

bir kızılderili atasözü der ki:
"Son balık öldüğünde, son nehir kuruduğunda, son ağaç kesildiğinde beyaz adam paranın yenmediğini anlayacak."



yine bir kızılderi şefinin beyaza adama yolladığı şu mesaj da tabiatın insanlar için ne denli önemli olduğu anlatılmaktadır...peki biz bugün çevramize nasıl davranıyoruz?biz tabiatı yeri be göğü öz kardeşimiz olarak görebiliyor muyuz?


çevre konusunu tartışalım...



Bir Kızılderili Şefinin Konuşması

bir kızılderiliyim ve anlamıyorum

Gökyüzünü, toprağın sıcaklığını nasıl satın alabilirsiniz ya da satarsınız? bunu anlamak bizler için çok güç! bu toprakların her parçası halkım için kutsaldır. çam ağaçlarının parıldayan iğneleri, vızıldayan böcekler, beyaz kumsallı sahiller, karanlık ormanlar ve sabahları çayırları örten buğu; halkımın anılarının ve geçirdiği yüzlerce yıllık deneylerin bir parçasıdır. ormanlardaki ağaçların damarlarında dolaşan su, atalarımızın anılarını taşır; biz buna inanırız! beyazlar için durum böyle değildir. bir beyaz ölüp yıldızlar alemine göç ettiği zaman, doğduğu topraklarını unutur. bizim ölülerimiz ise bu toprakları unutmaz. çünkü kızılderili gerçek anasının toprak olduğuna inanır.

washington'daki büyük beyaz reis, bizden toprak almak istediğini yazıyor! bu bizim için büyük bir fedakarlık olur. büyük beyaz reis, bize rahat yaşayacağımız bir yerin ayrılacağını, bize babalık edeceğini, biz kızılderililerin ise onun çocukları olacağımızı söylüyor. bu önerinizi düşüneceğiz! ama gene de bunun kolay olmayacağını itiraf ederim. çünkü bu topraklar, bizim için kutsaldır. nehirler ve ırmakların suyu, bizim için sadece akıp giden su değildir; atalarımızın kanıdır aynı zamanda. bu toprakları size satarsak, bu suların ve toprakların kutsal olduğunu çocuklarınıza da öğretmeniz gerekecek. biz, nehirleri ve ırmakları kardeşimiz gibi severiz! siz de aynı sevgiyi gösterebilecek misiniz kardeşlerimize? biliyorum, beyazlar bizim gibi düşünmezler! beyazlar için bir parça toprağın diğerlerinden farkı yoktur. beyaz adam topraktan istediğini almaya bakar ve sonra yoluna devam eder. çünkü toprak beyaz adamın dostu değil, düşmanıdır! beyaz adam topraktan istediğini alınca, başka serüvenlere atılır. beyaz adam, annesi olan toprağa ve kardeşi olan gökyüzüne alıp satılacak, işlenecek, yağmalanacak bir şey gözüyle bakar. o'nun bu ihtirasıdır ki, toprakları çölleştirecek ve herşeyi yiyip bitirecektir! beyaz adamın kurduğu kentleri de anlayamayız biz kızılderililer. bu kentlerde "huzur" ve "barış" yoktur! beyaz adamın kurduğu kentlerde, bir çiçeğin taç yapraklarının açarken çıkardığı tatlı sesler, bir kelebeğin kanat çırpışları duyulmaz. belki bir vahşi olduğumdan anlayamıyorum ama, benim ve halkım için önemli olan şeyler oldukça başka! insan bir su birikintisinin etrafında toplanmış kurbağaların, ağaçlardaki kuşların ve doğanın seslerini duymadıkça, yaşamın ne değeri olur? bir kızılderiliyim ve anlamıyorum!

biz kızılderililer, bir su birikintisinin yüzünü yalayan rüzgarın sesini ve kokusunu severiz. çam ormanlarının kokusunu taşıyan ve yağmurlarla yıkanıp temizlenmiş meltemleri severiz. hava önemlidir bizler için. ağaçlar, hayvanlar ve insanlar aynı havayı koklar. beyaz adam için bunun da önemi yoktur! ancak size bu toprakları satacak olursak, havanın temizliğine önem vermeyi de öğrenmeniz gerekir. çocuklarınıza, havanın kutsal bir şey olduğunu öğretmeniz gerekir. hem nasıl kutsal olmasın ki hava? atalarımız doğdukları gün ilk nefeslerini bunun sayesinde almışlardır. ölmeden önce son nefeslerini de gene bu havadan almazlar mı?

toprak satmamız için yaptığınız öneriyi inceleyeceğim! eğer önerinizi kabul edecek olursak, bizim de bir koşulumuz var; beyaz adam bu topraklar üzerinde yaşayan bütün canlılara saygı göstersin. ben bir vahşiyim ve başka türlü düşünemiyorum! yaylalarda cesetleri kokan binlerce buffalo gördüm. beyaz adam trenle geçerken vurup öldürüyor bu hayvanları! dumanlar püskürten bu demir atın bir buffalo'dan daha değerli olduğuna aklım ermiyor! biz sadece yaşayabilmek için avladık buffaloları! bütün hayvanları öldürecek olursanız nasıl yaşayabilirsiniz? canlıların yok edildiği bir dünyada insan ruhu yalnızlık duygusundan ölür gibi geliyor bize. unutmayın, bugün canlıların başına gelenler yarın insanın başına gelir! çünkü bunlar arasında bir bağ vardır.

şu gerçeği iyi biliyoruz: toprak insana değil, insan toprağa aittir! ve bu dünyadaki her şey, bir ailenin fertlerini birbirine bağlayan kan gibi, ortaktır ve birbirine bağlıdır. bu nedenle de dünyanın başına gelen her felaket insanoğlunun da başına gelmiş sayılır! bildiğimiz bir gerçek daha var: sizin tanrı'nız bizimkinden başka bir tanrı değil! aynı tanrı'nın yaratıklarıyız. beyaz adam bir gün belki bu gerçeği de anlayacak ve kardeş olduğumuzu fark edecektir. siz tanrı'nızın başka olduğunu düşünmekte serbestsiniz! ama tanrı, hepimizi yaratan tanrı için kızılderili ve beyazın farkı yoktur. ve kızılderililer gibi tanrı da toprağa değer verir. bu toprağa saygısızlık, tanrı'nın kendisine saygısızlıktır. beyaz adamı bu topraklara getiren ve ona kızılderiliyi boyunduruk altına alma gücünü veren tanrı'nın kaderini anlayamıyoruz! tıpkı buffaloların öldürülüşü, ormanların yakılışı, toprağın kirletilişini anlayamadığımız gibi. bir gün bakacaksınız gökteki kartallar, dağları örten ormanlar yok olmuş. yabani atlar ehlileştirilmiş ve her yer insanoğlunun kokusuyla dolmuş! işte o gün insanoğlu için yaşamın sonu ve varlığını devam ettirebilme mücadelesinin başlangıcı başlamış olacak

Kızılderililer insan mı acaba?

hangi açıdan?

Kaybetmeden anlayan varmı değerini?

Yerden göğe kadar haklı ama kapitalist düzen almış başını gidiyor. Herşey önce para...

Kızılderili'ler saygı duyduğum ırklardan biridir . Oturan Boğa saf bir dille açıklamış çevreyi ve doğayı , bize kattıklarını , götüreceklerini . Beyaz adam'a göndermeler yapmış inceden ama o'nun bunu anlayacak kadar zeki olduğunu sanmıyorum . Beyaz adam sadece savaşmayı bilir , onun için senin topraklarının kutsallığı önem arzetmez .O'nun için kutsallık savaşmaktır , her yıl silah teknolojisine milyarlarca dolar harcar . Çocuklarınıda bu kutsallık ilkesine göre yetiştirir Oturan Boğa . Çevreyle ilgili birşeyler yazacaktım ama kendim buna dikkat etmezken birşeyler yazıp hem bu güzel yazıyı mehfetmek istemem hemde uygulamadığım birşeyi uygulama çabası içinde olur gözükmek istemem .

gudem yazının altına "Seattle" yazarsan daha güzel olur. Bu yazı Duvamish kabilesinin şefi olan ve ünlü kent e de ismini veren Seattle ın mektubudur. Ve Seattle yazıdan da anlaşılacağı gibi batının ucuz filozoflarının bir çoğundan daha bilge bir kişidir uygar eğitimden uzak olduğu halde(dolayısıyla)
********
Çünkü biz bir şey biliyoruz:
Tanrımız aynı Tanrıdır. Bu dünya kutsaldır. Beyaz adam bile ortak kaderimizden kaçamaz. Biz hepimiz kardeşiz. Bunu zaman gösterecek.

Son Kızılderili de bu dünyadan gittiği ve onun hatırası yalnız bir bulutun sonsuz çayırlar üzerindeki gölgesi olarak kaldığı zaman, babalarımızın ruhu bu kıyılarda ve bu ormanlarda yaşamaya devam edecektir. Çünkü onlar bu toprakları seviyorlardı. Yeni doğan bir bebeğin tıpkı annesinin kalp atışlarını sevdiği gibi.
Seattle

Gökyüzü nasıl satılır? Ya da satın alınır? Ya toprakların sıcaklığı? Bunu tasarlamak bize yabancıdır. İnsan, havanın tazeliğine , suyun şakırtısına sahip olmazsa onu nasıl satabilir? Siz onu bizden nasıl satın alabilirsiniz? Biz kararımızı vereceğiz. Seattle Reis ne söylerse Washington’daki Başkan bunun doğruluğuna emin olmalıdır. Tıpkı beyaz kardeşimizin mevsimlerin tekrar geleceğine emin olduğu gibi. Benim sözlerim yıldızlara benzer. Onlar hiçbir zaman sönmez.

Bu dünyanın her bir parçası ulusum için kutsaldır. Parıldayan her çam yaprağı, her kumsallık kıyı, karanlık ormanlardaki sis, dağlardaki her geçit, vızıldayan her böcek… ulusumun düşünce ve yaşantılarında kutsaldır. Ağaçların içinde yükselen özsuyu Kızılderili adamın anılarını da taşır.

Beyazların ölüleri, yıldızların altında gezmek için uzaklara giderlerken doğdukları toprakları unuturlar. Fakat bizim ölülerimiz bu büyülü dünyayı hiçbir zaman unutmazlar. Çünkü bu dünya Kızılderililerin annesidir.

Seattle